Unia Europejska przyjęła dyrektywę 2024/1799 dotyczącą tzw. prawa do naprawy (Right to Repair – RtR). Jej celem jest ułatwienie konsumentom korzystania z napraw zamiast wymiany produktów na nowe oraz zwiększenie trwałości produktów dostępnych na rynku.
W Polsce przepisy wdrażające dyrektywę są przedmiotem prac legislacyjnych. Projekt nowelizacji ustawy o prawach konsumenta został przygotowany przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). Zgodnie z projektem nowe przepisy mają wejść w życie 31 lipca 2026 r. (z wyjątkiem części przepisów dotyczących europejskiej platformy internetowej napraw, które będą stosowane od 31 lipca 2027 r.).
Co zmieni się dla konsumentów?
Projekt ustawy przewiduje szereg nowych rozwiązań promujących naprawę produktów.
Prawo do naprawy
Konsument będzie mógł domagać się od producenta naprawy produktów objętych przepisami Unii Europejskiej dotyczącymi prawa do naprawy, nawet po upływie okresu odpowiedzialności sprzedawcy za brak zgodności towaru z umową. Obowiązek ten dotyczy wyłącznie kategorii produktów wskazanych w przepisach unijnych określających wymagania dotyczące możliwości naprawy.
Przedłużenie odpowiedzialności sprzedawcy
Jeżeli w ramach odpowiedzialności za brak zgodności towaru z umową konsument wybierze naprawę zamiast wymiany produktu, okres odpowiedzialności sprzedawcy zostanie jednokrotnie przedłużony o 12 miesięcy od dnia przywrócenia towaru do zgodności z umową.
Towar zastępczy i produkty odnowione
Na czas naprawy przedsiębiorca lub producent będzie mógł zaoferować konsumentowi towar zastępczy. Projekt ustawy nie przewiduje obowiązku zapewnienia takiego towaru w każdym przypadku.
Jeżeli naprawa okaże się niemożliwa, przedsiębiorca lub producent będzie mógł zaproponować wymianę na produkt odnowiony, zgodnie z zasadami określonymi
w projekcie ustawy.
Części zamienne i naprawy
Projekt ustawy zobowiązuje producentów do nieutrudniania napraw produktów, w szczególności poprzez umożliwienie korzystania z oryginalnych, używanych, kompatybilnych oraz wykonanych metodą druku 3D części zamiennych, o ile spełniają one wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony praw własności intelektualnej.
Jeżeli producent udostępnia części zamienne i narzędzia do naprawy, powinien oferować je w rozsądnych cenach, które nie zniechęcają do naprawy. Producent będzie również zobowiązany do publikowania na swojej stronie internetowej informacji o naprawach oraz orientacyjnych cen typowych napraw.
Jakie produkty obejmą nowe przepisy?
Obowiązek naprawy będzie dotyczył wyłącznie produktów, dla których przepisy Unii Europejskiej przewidują wymagania dotyczące możliwości naprawy. Obecnie należą do nich m.in.:
- sprzęt AGD (np. pralki, suszarki, zmywarki, lodówki i odkurzacze),
- smartfony,
- tablety,
- laptopy,
- telewizory i monitory,
- baterie do lekkich środków transportu (np. rowerów elektrycznych i hulajnóg).
Zakres ten może ulegać zmianom wraz z aktualizacjami unijnego prawodawstwa.
Jeżeli producent ma siedzibę poza Unią Europejską, obowiązki wynikające z prawa do naprawy wykonuje – zgodnie z projektem ustawy – jego upoważniony przedstawiciel, importer albo dystrybutor.
Europejski formularz informacji o naprawie
Na wniosek konsumenta podmiot wykonujący naprawę będzie zobowiązany nieodpłatnie przekazać europejski formularz informacji o naprawie przed zawarciem umowy o naprawę.
Formularz będzie zawierał m.in.:
- cenę naprawy albo sposób jej obliczenia oraz maksymalną wysokość ceny,
- przewidywany czas naprawy,
- informacje o dostępności towaru zastępczego,
- informacje o usługach dodatkowych (np. transport, demontaż lub instalacja),
- miejsce dostarczenia produktu,
- termin ważności oferty.
Warunki przedstawione w formularzu będą wiążące przez co najmniej 30 dni, co umożliwi konsumentowi porównanie ofert różnych serwisów przed podjęciem decyzji.
Europejska platforma internetowa napraw
Od 31 lipca 2027 r. zostanie uruchomiona polska sekcja europejskiej platformy internetowej napraw, zintegrowanej z portalem „Your Europe”. Platforma umożliwi wyszukiwanie m.in.:
- podmiotów świadczących usługi naprawy,
- warsztatów wspierających samodzielną naprawę,
- sprzedawców produktów odnowionych.
